Leki na cholesterol - rodzaje i kiedy się je stosuje
Leki na cholesterol to nie tylko statyny. W leczeniu podwyższonego cholesterolu i profilaktyce zawału oraz udaru lekarz ma do dyspozycji cztery główne grupy: statyny, ezetymib, fibraty i inhibitory PCSK9. Różnią się mechanizmem, siłą działania i tym, dla kogo są przeznaczone. Poniżej tłumaczymy, jak działa każda z nich, kiedy się ją wybiera i jak uzyskać e-receptę na kontynuację leczenia.
Rodzaje leków na cholesterol
Poszczególne grupy leków działają w różnych miejscach i obniżają inne frakcje lipidów. Poniższa tabela porządkuje, czym się różnią i jaki jest ich główny efekt.
| Grupa | Jak działa | Główny efekt | Przykłady |
|---|---|---|---|
| Statyny | hamują produkcję cholesterolu w wątrobie | silne obniżenie LDL | atorwastatyna, rosuwastatyna, simwastatyna |
| Ezetymib | blokuje wchłanianie cholesterolu w jelicie | dodatkowe obniżenie LDL | ezetymib, tabletki złożone ze statyną |
| Fibraty | pobudzają rozkład tłuszczów w organizmie | obniżenie trójglicerydów | fenofibrat, ciprofibrat |
| Inhibitory PCSK9 | zwiększają usuwanie LDL z krwi przez wątrobę | bardzo silne obniżenie LDL | alirokumab, ewolokumab |
Statyny - podstawa leczenia
Statyny to najczęściej przepisywana grupa leków na cholesterol i pierwszy wybór u większości pacjentów. Blokują w wątrobie enzym potrzebny do produkcji cholesterolu, przez co organizm wychwytuje z krwi więcej LDL, a jego stężenie spada. Zależnie od leku i dawki obniżają LDL mniej więcej o 30 do ponad 50 procent, a dodatkowo stabilizują blaszki miażdżycowe, co zmniejsza ryzyko zawału i udaru.
Na polskim rynku najczęściej stosuje się trzy substancje: atorwastatynę, rosuwastatynę oraz simwastatynę. Najczęstsze działania niepożądane to bóle mięśni i dolegliwości trawienne, rzadziej podwyższenie prób wątrobowych. Leczenie statyną jest przewlekłe, bo po jej odstawieniu cholesterol zwykle wraca do wcześniejszych wartości. Więcej o obawach związanych z tymi lekami piszemy w tekście o tym, czy statyny są szkodliwe.
Ezetymib - gdy sama statyna nie wystarcza
Ezetymib działa inaczej niż statyna. Nie hamuje produkcji cholesterolu, tylko ogranicza jego wchłanianie z jelita. Stosowany samodzielnie obniża LDL słabiej niż statyna, około kilkunastu procent, dlatego rzadko bywa jedynym lekiem. Jego siła ujawnia się w połączeniu ze statyną: dołączenie ezetymibu daje kolejne kilkanaście do ponad dwudziestu procent spadku LDL.
Dlatego ezetymib najczęściej dokłada się do statyny, gdy sama statyna, nawet w wyższej dawce, nie wystarcza do osiągnięcia docelowego LDL. Coraz częściej podaje się go w jednej tabletce złożonej razem ze statyną, co upraszcza leczenie. Ezetymib bywa też opcją u osób, które nie tolerują wysokich dawek statyny, w połączeniu z jej mniejszą dawką. Jest zwykle dobrze tolerowany.
Fibraty - przy wysokich trójglicerydach
Fibraty, takie jak fenofibrat czy ciprofibrat, obniżają przede wszystkim trójglicerydy, a poziom LDL zmieniają w niewielkim stopniu, nieznacznie podnosząc HDL. Z tego powodu nie zastępują statyn w klasycznym leczeniu wysokiego cholesterolu LDL, lecz mają swoje miejsce tam, gdzie głównym problemem są wysokie trójglicerydy. Bardzo wysokie ich stężenie grozi zapaleniem trzustki, a fibrat pomaga to ryzyko ograniczyć.
Fibrat bywa łączony ze statyną w mieszanych zaburzeniach lipidowych, czyli gdy podwyższone są jednocześnie LDL i trójglicerydy. Takie połączenie wymaga jednak ostrożności i nadzoru lekarza, bo zwiększa ryzyko dolegliwości mięśniowych. O tym, jak odczytać poszczególne frakcje, piszemy w poradniku jak czytać lipidogram.
Inhibitory PCSK9 - najsilniejsze obniżenie LDL
Inhibitory PCSK9, na przykład alirokumab i ewolokumab, to nowoczesne leki w postaci zastrzyków podskórnych, które pacjent podaje sobie sam co dwa do czterech tygodni. Zwiększają zdolność wątroby do usuwania LDL z krwi i dołączone do statyny obniżają go bardzo silnie, nawet o połowę i więcej. To najskuteczniejsza dostępna dziś metoda obniżania cholesterolu LDL.
Ze względu na wysoki koszt i sposób podania nie stosuje się ich rutynowo. Są przeznaczone dla osób z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, z hipercholesterolemią rodzinną lub przy nietolerancji statyn, gdy celu LDL nie udaje się osiągnąć statyną i ezetymibem. Do nowszych opcji należą też kwas bempediowy w tabletkach oraz inklisiran w zastrzykach, o których decyduje lekarz specjalista.
Kiedy która grupa leków
Wybór leku nie jest przypadkowy. Leczenie zwykle prowadzi się schodkowo: zaczyna od podstawy, a kolejne leki dokłada, gdy poprzedni krok nie wystarcza do osiągnięcia celu.
- Punkt wyjścia to statyna, chyba że jest przeciwwskazana lub źle tolerowana
- Jeśli LDL nadal jest za wysoki, do statyny dokłada się ezetymib, często w tabletce złożonej
- Gdy mimo statyny i ezetymibu cel nie jest osiągnięty przy bardzo wysokim ryzyku, rozważa się inhibitor PCSK9
- Gdy dominują wysokie trójglicerydy, do leczenia dołącza się fibrat
Nie dobieraj ani nie zmieniaj leku na cholesterol na własną rękę. Docelowy poziom LDL oraz to, która grupa leków jest dla Ciebie odpowiednia, zależą od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, którego nie da się ocenić na podstawie samej liczby z wyniku. Dobór i zamianę leczenia zostaw lekarzowi.
Czy leki na cholesterol są na receptę
Tak. Statyny, ezetymib, fibraty i inhibitory PCSK9 mają kategorię Rp, więc apteka wydaje je wyłącznie na receptę. W aptece bez recepty znajdziesz jedynie suplementy diety, na przykład monakolinę K z czerwonego ryżu, sterole roślinne czy preparaty błonnika. Mogą one wspierać dietę, ale nie zastępują leczenia i nie są odpowiednie dla osób wysokiego ryzyka. Jeśli leczysz się już statyną lub innym lekiem na cholesterol i potrzebujesz kontynuacji, e-receptę można uzyskać online po konsultacji z lekarzem.
Przyjmujesz lek na cholesterol i potrzebujesz kontynuacji?
Wypełnij wywiad medyczny, a lekarz oceni Twój wynik i wniosek o e-receptę. Konsultacja 59 zł, zwrot opłaty przy odmowie z przyczyn medycznych.
Zamów receptęJak uzyskać e-receptę na lek na cholesterol online
Recepty nie wystawiamy w ciemno. Konsultacja dotyczy przede wszystkim kontynuacji rozpoczętego wcześniej leczenia, a decyzję zawsze podejmuje lekarz z prawem wykonywania zawodu.
- Wypełniasz formularz medyczny o stanie zdrowia, wynikach lipidogramu i przyjmowanych lekach
- Opłacasz konsultację, 59 zł
- Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
- Kod dostajesz na e-mail, a jeśli lekarz odmówi z przyczyn medycznych, otrzymujesz zwrot opłaty
Najczęstsze pytania
Jakie są rodzaje leków na cholesterol?
Podstawowe grupy to statyny, ezetymib, fibraty oraz inhibitory PCSK9. Statyny hamują produkcję cholesterolu w wątrobie i są lekiem pierwszego wyboru. Ezetymib ogranicza wchłanianie cholesterolu w jelicie i najczęściej dokłada się go do statyny. Fibraty obniżają głównie trójglicerydy. Inhibitory PCSK9 to zastrzyki dla osób bardzo wysokiego ryzyka. Wszystkie są dostępne na receptę.
Czy leki na cholesterol są na receptę?
Tak. Statyny, ezetymib, fibraty i inhibitory PCSK9 mają kategorię Rp i apteka wydaje je wyłącznie na receptę. Bez recepty kupisz jedynie suplementy, na przykład monakolinę K, sterole roślinne czy błonnik, które mogą wspierać dietę, ale nie zastępują leczenia. E-receptę na kontynuację terapii można uzyskać online po konsultacji z lekarzem.
Który lek na cholesterol jest najsilniejszy?
Najsilniej obniżają cholesterol LDL inhibitory PCSK9, zwłaszcza dołączone do statyny, ale zarezerwowane są dla wybranych pacjentów. Wśród tabletek doustnych mocno działa rosuwastatyna oraz wysokie dawki atorwastatyny. Najsilniejszy nie znaczy jednak najlepszy dla każdego, bo wybór leku zależy od poziomu cholesterolu, ryzyka i tolerancji, a decyzję podejmuje lekarz.
Czym różni się ezetymib od statyny?
Statyna hamuje wytwarzanie cholesterolu w wątrobie, a ezetymib blokuje jego wchłanianie z jelita. Działają więc w różnych miejscach i dobrze się uzupełniają. Ezetymib stosowany sam obniża LDL słabiej niż statyna, dlatego najczęściej dokłada się go do statyny albo podaje w jednej tabletce złożonej, gdy sama statyna nie wystarcza do osiągnięcia celu.
Kiedy stosuje się fibraty?
Fibraty stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy dominującym problemem są wysokie trójglicerydy, a nie sam cholesterol LDL. Bywają też łączone ze statyną w mieszanych zaburzeniach lipidowych, jednak takie połączenie wymaga ostrożności i nadzoru lekarza ze względu na ryzyko dolegliwości mięśniowych.
Co to są inhibitory PCSK9?
To nowoczesne leki w postaci zastrzyków podskórnych podawanych co dwa do czterech tygodni, na przykład alirokumab i ewolokumab. Bardzo silnie obniżają cholesterol LDL, dokładając się do działania statyny. Stosuje się je u osób z bardzo wysokim ryzykiem, z hipercholesterolemią rodzinną lub przy nietolerancji statyn, gdy celu nie udaje się osiągnąć innymi lekami.
Jak uzyskać receptę na lek na cholesterol online?
Jeśli kontynuujesz rozpoczęte wcześniej leczenie, e-receptę można uzyskać zdalnie. Wypełniasz formularz medyczny o stanie zdrowia, wynikach lipidogramu i przyjmowanych lekach, opłacasz konsultację 59 zł, a lekarz ocenia wniosek. Jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę, a kod otrzymujesz na e-mail. Przy odmowie kwota jest zwracana.
- Charakterystyki Produktów Leczniczych leków hipolipemizujących, Rejestr Produktów Leczniczych
- pacjent.gov.pl, e-recepta
Materiał informacyjny, nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dobór leku na cholesterol, jego dawkę oraz decyzję o rozpoczęciu, zmianie lub przerwaniu leczenia podejmuje lekarz na podstawie indywidualnej oceny ryzyka.