Jak czytać lipidogram - LDL, HDL, trójglicerydy i cholesterol całkowity

Co to jest lipidogram

Lipidogram, nazywany też profilem lipidowym, to badanie z krwi żylnej, które mierzy stężenie tłuszczów krążących we krwi. Wykonuje się je, żeby ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i monitorować leczenie. Zleca się je w ramach badań okresowych, przy podejrzeniu zaburzeń lipidowych, u osób z cukrzycą, nadciśnieniem, otyłością, po zawale lub udarze, a także przy obciążeniach rodzinnych. Standardowy lipidogram obejmuje cztery parametry, czasem laboratorium dolicza cholesterol nie-HDL.

Cztery główne wartości

Na wyniku znajdziesz cztery liczby. Poniższa tabela tłumaczy, co każda oznacza i w jakim kierunku wartość jest korzystna.

Orientacyjne normy

Poniższe wartości to punkt odniesienia dla osoby dorosłej bez wysokiego ryzyka. Uwaga: cel dla LDL nie jest jeden dla wszystkich, u osób wysokiego ryzyka jest znacznie niższy.

Wartości orientacyjne. Docelowe LDL u osób wysokiego i bardzo wysokiego ryzyka jest niższe i wyznacza je lekarz.

Dlaczego LDL jest najważniejszy

Spośród czterech liczb największe znaczenie ma LDL. To on transportuje cholesterol do ścian tętnic, gdzie tworzy blaszki miażdżycowe. Obniżanie LDL bezpośrednio zmniejsza ryzyko zawału i udaru, a leczenie statynami celuje właśnie w tę frakcję. Dlatego lekarz, oceniając wynik, patrzy przede wszystkim na LDL, a docelową wartość ustala zależnie od Twojego ryzyka. Osoba po zawale ma cel znacznie niższy niż zdrowy 40-latek bez obciążeń.

Rola HDL i trójglicerydów

HDL działa odwrotnie do LDL, transportuje nadmiar cholesterolu z tkanek z powrotem do wątroby, dlatego wyższy HDL jest korzystny. Niski HDL wiąże się z wyższym ryzykiem sercowym. Trójglicerydy to tłuszcze zapasowe, ich wysoki poziom często idzie w parze z otyłością, cukrzycą, nadmiarem cukru i alkoholu w diecie. Bardzo wysokie trójglicerydy same w sobie mogą grozić zapaleniem trzustki, dlatego nie są tylko dodatkiem do wyniku.

Cholesterol nie-HDL, o co chodzi

Coraz częściej na wyniku pojawia się cholesterol nie-HDL. To prosty parametr: cholesterol całkowity minus HDL. Obejmuje wszystkie frakcje sprzyjające miażdżycy, nie tylko LDL. Jest szczególnie przydatny u osób z wysokimi trójglicerydami, gdzie samo LDL może nie oddawać pełnego ryzyka. Jeśli laboratorium go podaje, lekarz może się nim posłużyć obok LDL.

Jak przygotować się do badania

• Klasycznie zaleca się badanie na czczo, po 9-12 godzinach bez jedzenia. Coraz częściej dopuszcza się też badanie bez ścisłego postu, ale trzymaj się zaleceń swojego laboratorium.
• Wodę można pić.
• Unikaj obfitego, tłustego posiłku i alkoholu dzień przed badaniem, bo zawyżą trójglicerydy.
• Poinformuj laboratorium o przyjmowanych lekach, część wpływa na wynik.
• Jeśli leczysz się statyną, nie odstawiaj jej przed badaniem, chyba że lekarz zaleci inaczej.

Dlaczego dwie osoby z tym samym wynikiem dostają różne zalecenia

To częste źródło zdziwienia. Sąsiad ma LDL 130 i słyszy, że wystarczy dieta, a Ty z tym samym wynikiem dostajesz statynę. Powód jest prosty: lipidogram to tylko jeden element układanki. Lekarz ocenia całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe, na które składają się wiek, płeć, ciśnienie, palenie, cukrzyca i przebyte zdarzenia jak zawał czy udar. Osoba wysokiego ryzyka ma znacznie niższy docelowy LDL niż osoba zdrowa, więc ta sama liczba znaczy dla nich co innego. Dlatego nie warto porównywać swojego wyniku z cudzym w oderwaniu od kontekstu.

Częste błędy przy odczytywaniu wyniku

• Patrzenie tylko na cholesterol całkowity zamiast na LDL, który ma większe znaczenie.
• Interpretowanie normy z laboratorium jako celu dla siebie, choć cel LDL zależy od ryzyka.
• Panika po jednym podwyższonym wyniku bez potwierdzenia i oceny lekarza.
• Badanie po obfitym, tłustym posiłku, co zawyża trójglicerydy.
• Ignorowanie wysokich trójglicerydów, które same w sobie mogą być groźne.

Co zrobić z wynikiem

Sam wynik to nie diagnoza. Jeśli LDL lub inne wartości są podwyższone, skonsultuj się z lekarzem, który oceni całkowite ryzyko i zdecyduje, czy wystarczy zmiana stylu życia, czy potrzebny jest lek. O tym, jak realnie obniżyć cholesterol, piszemy w tekście jak obniżyć cholesterol. Gdy leczenie już trwa, kontrolny lipidogram robi się zwykle po 4-12 tygodniach od zmiany, żeby sprawdzić, czy cel został osiągnięty.

Najczęstsze pytania