Statyny a tycie - czy powodują przyrost masy ciała?

Czy statyny powodują tycie - co mówią dane

To jeden z najczęstszych mitów o lekach na cholesterol. Statyny hamują enzym odpowiedzialny za produkcję cholesterolu w wątrobie i nie mają mechanizmu, który zwiększałby odkładanie tkanki tłuszczowej. W charakterystykach produktów leczniczych statyn przyrost masy ciała nie figuruje jako typowe działanie niepożądane. Do znanych, choć rzadkich objawów należą bóle mięśni, dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz niewielki wzrost poziomu cukru we krwi. Samo tycie nie jest efektem farmakologicznym statyny, dlatego stwierdzenie, że lek na cholesterol tuczy, upraszcza i zniekształca obraz.

Skąd zatem bierze się przekonanie, że statyny odpowiadają za nadprogramowe kilogramy? Trop podpowiada duże amerykańskie badanie obserwacyjne z 2014 roku, obejmujące blisko 28 tysięcy dorosłych. Wykazano w nim, że osoby przyjmujące statyny w ciągu kilkunastu lat zwiększyły spożycie kalorii i tłuszczu bardziej niż osoby nieleczone, a ich wskaźnik masy ciała rósł szybciej. To jednak nie dowód, że lek tuczy, lecz sygnał, że coś zmieniło się w zachowaniu pacjentów.

Efekt licencji na jedzenie

Najlepiej udokumentowane wyjaśnienie to zjawisko nazywane efektem licencji na jedzenie. Osoba, która zaczyna przyjmować lek obniżający cholesterol, często rozluźnia dyscyplinę żywieniową. Pojawia się poczucie, że skoro tabletka pilnuje cholesterolu, można pozwolić sobie na więcej tłustych potraw i słodyczy. Z czasem taka zmiana nawyków prowadzi do dodatniego bilansu kalorycznego, a ten do przyrostu masy ciała. W tym scenariuszu za tycie odpowiada nie farmakologia, lecz psychologia i codzienne wybory przy stole. To dobra wiadomość, bo oznacza, że masę ciała nadal w pełni kontroluje sam pacjent, a nie lek.

Statyny a cukrzyca - prawdziwy związek metaboliczny

Jeżeli szukać rzeczywistego wpływu statyn na metabolizm, to nie jest nim tycie, lecz gospodarka cukrowa. Statyny nieznacznie i w sposób zależny od dawki podnoszą poziom glukozy oraz zwiększają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 o kilka procent w ujęciu względnym. Dotyczy to głównie osób, które mają już czynniki ryzyka, jak nadwaga, stan przedcukrzycowy czy wysokie trójglicerydy. Ten efekt bywa mylony z tyciem, bo cukrzyca i nadwaga często idą w parze, ale to dwa odrębne zjawiska. Szczegółowo opisujemy je w osobnym tekście o statynach a cukrzycy. Kluczowe jest to, że nawet ten realny efekt jest niewielki i nie przekreśla ochronnego działania statyn na serce i naczynia.

Zmęczenie, bóle mięśni a mniejsza aktywność

Istnieje jeszcze pośrednia droga, którą leczenie może teoretycznie sprzyjać przybieraniu na wadze. U niewielkiej części pacjentów statyny wywołują bóle lub osłabienie mięśni. Jeśli takie dolegliwości ograniczą ruch i codzienną aktywność, spada wydatek energetyczny, a to przy niezmienionej diecie może z czasem oznaczać kilka dodatkowych kilogramów. Nie jest to bezpośrednie tucie przez lek, ale efekt zmniejszonej aktywności. Więcej o dolegliwościach mięśniowych piszemy w artykule o statynach a bólach mięśni. Warto zaznaczyć, że u większości osób statyny są dobrze tolerowane i nie ograniczają aktywności fizycznej.

Co zrobić, jeśli tyjesz podczas leczenia statyną

Przyrost masy ciała w trakcie brania statyny nie jest powodem do odstawienia leku, lecz sygnałem, by przyjrzeć się nawykom. Masz do dyspozycji kilka rozsądnych kroków, które wykonuje się razem z lekarzem, a nie zamiast niego.

• Przeanalizuj, czy po rozpoczęciu leczenia nie zwiększyła się ilość i kaloryczność posiłków, bo to najczęstsza przyczyna tycia.
• Zadbaj o dietę i regularny ruch, które obniżają cholesterol i masę ciała jednocześnie, więcej w tekście jak obniżyć cholesterol.
• Jeśli podejrzewasz, że przyczyną spadku aktywności są bóle mięśni, nie ignoruj ich i zgłoś je lekarzowi.
• Nie odstawiaj statyny samodzielnie, bo cholesterol i ryzyko sercowe wtedy wracają.

Najczęstsze pytania