Statyny a cukrzyca - czy podnoszą poziom cukru?

Czy statyny naprawdę podnoszą poziom cukru

To nie jest mit. Statyny należą do najskuteczniejszych leków obniżających cholesterol, ale mają udokumentowany, choć niewielki wpływ na gospodarkę węglowodanową. U części osób w trakcie leczenia nieznacznie rośnie glikemia na czczo i hemoglobina glikowana HbA1c, a u nielicznych ujawnia się cukrzyca typu 2, która wcześniej nie była rozpoznana. Warto od razu rozdzielić dwie rzeczy: niewielki wzrost cukru u osoby, która i tak jest zdrowa metabolicznie, oraz przekroczenie progu rozpoznania cukrzycy u kogoś, kto był już na jej granicy. Statyna znacznie częściej przyspiesza to drugie o krótki czas, niż wywołuje chorobę u osoby bez żadnych czynników ryzyka.

Jak duże jest ryzyko - co mówią badania

Skala zjawiska jest dobrze zmierzona. Duża analiza zbiorcza kilkunastu badań klinicznych obejmująca ponad 90 tysięcy pacjentów wykazała, że statyny zwiększają ryzyko nowej cukrzycy o około 9 do 10 procent w ujęciu względnym. W liczbach bezwzględnych oznacza to mniej więcej jeden dodatkowy przypadek cukrzycy na 255 osób leczonych przez cztery lata. Inne badania pokazały, że efekt jest zależny od dawki: leczenie intensywnymi dawkami wiąże się z około dwoma dodatkowymi przypadkami cukrzycy na 1000 pacjentolat w porównaniu z dawkami umiarkowanymi. Z tego powodu w 2012 roku amerykańska agencja FDA dodała do ulotek statyn informację o możliwym wzroście glukozy i HbA1c. To realne, ale niewielkie ryzyko.

Kogo dotyczy podwyższone ryzyko

Wzrost ryzyka cukrzycy nie rozkłada się równo. Koncentruje się u osób, które mają już zaburzenia metaboliczne. Na podwyższone ryzyko wpływają:

• stan przedcukrzycowy, czyli podwyższona glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy,
• nadwaga i otyłość, zwłaszcza brzuszna,
• wysokie stężenie trójglicerydów i cechy zespołu metabolicznego,
• starszy wiek oraz cukrzyca w rodzinie,
• przyjmowanie statyny w wysokiej, intensywnej dawce.

U osoby bez tych czynników bezwzględne ryzyko wywołania cukrzycy przez statynę jest bardzo małe. U osoby, która ma ich kilka, statyna może jedynie przyspieszyć rozpoznanie choroby, która i tak by się rozwinęła.

Dlaczego statyny wpływają na glikemię

Dokładny mechanizm nie jest w pełni poznany. Podejrzewa się, że statyny mogą nieco zmniejszać wrażliwość tkanek na insulinę oraz wpływać na wydzielanie insuliny przez komórki beta trzustki. Efekt jest niewielki i zależny od dawki, co tłumaczy, dlaczego silne statyny w wysokich dawkach nieco częściej wiążą się ze wzrostem cukru. Wpływ na glikemię wydaje się cechą całej grupy leków, a nie pojedynczej cząsteczki, dlatego zamiana jednej statyny na drugą nie znosi tego działania. To ważne, bo obniżanie cholesterolu i niewielki wpływ na cukier to dwa odrębne efekty tego samego leku, a nie sygnał, że lek szkodzi.

Bilans korzyści do ryzyka

Najważniejsze pytanie brzmi nie czy statyny podnoszą cukier, lecz czy mimo to warto je stosować. Odpowiedź, zgodna z wytycznymi kardiologicznymi, jest jednoznaczna: u pacjentów z odpowiednim wskazaniem korzyść wyraźnie przewyższa ryzyko. W badaniach klinicznych statyny zapobiegały kilkukrotnie większej liczbie zawałów serca, udarów i zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych, niż wywoływały nowych przypadków cukrzycy. Cukrzycę można wykryć i leczyć, a zawał czy udar często pozostawiają trwałe skutki lub kończą się śmiercią. Dlatego samo pojawienie się nieco wyższego cukru nie jest powodem do odstawienia statyny, o ile wskazanie sercowo-naczyniowe pozostaje aktualne.

Statyny u osób, które już mają cukrzycę

Paradoksalnie to właśnie diabetycy zyskują na statynach najwięcej. Cukrzyca sama w sobie znacznie zwiększa ryzyko miażdżycy, zawału i udaru, dlatego obniżanie cholesterolu LDL jest u tych osób szczególnie istotne. Statyny są w cukrzycy typu 2 standardem postępowania, a fakt, że lek nieznacznie wpływa na glikemię, nie przekreśla jego ochronnego działania na serce i naczynia. U pacjenta, który już przyjmuje leki przeciwcukrzycowe, dodatkowy wpływ statyny na cukier jest zwykle marginalny i łatwy do skorygowania. Jeśli chcesz zrozumieć, po co w ogóle obniża się LDL, pomocny jest tekst o normach cholesterolu LDL.

Co możesz zrobić

Jeśli przyjmujesz statynę i martwisz się o cukier, masz kilka rozsądnych kroków do wykonania z lekarzem, a nie zamiast niego.

• Jeśli masz czynniki ryzyka cukrzycy, kontroluj okresowo glukozę na czczo lub HbA1c zgodnie z zaleceniem lekarza.
• Zadbaj o masę ciała, dietę i aktywność fizyczną, bo to najskuteczniej ogranicza ryzyko cukrzycy, więcej w tekście jak obniżyć cholesterol.
• Nie odstawiaj statyny samodzielnie, bo cholesterol i ryzyko sercowe wtedy wracają.
• Wszelkie wątpliwości co do dawki, leku lub wyników zgłoś lekarzowi prowadzącemu.

Najczęstsze pytania