Cholesterol - normy wiekowe u kobiet i mężczyzn

Ogólne normy cholesterolu u dorosłych

Kiedy ktoś szuka normy cholesterolu, najczęściej chodzi o wartość pożądaną dla dorosłej populacji. Poniższe wartości odnoszą się do osób dorosłych i są punktem wyjścia do interpretacji lipidogramu. Wynik podaje się w miligramach na decylitr (mg/dl) lub w milimolach na litr (mmol/l), zależnie od laboratorium.

Podana wartość LDL poniżej 115 mg/dl dotyczy osób niskiego ryzyka. Przy wyższym ryzyku sercowo-naczyniowym cel jest znacznie niższy. Szczegóły znajdziesz w tekście normy cholesterolu LDL.

Czy normy cholesterolu zmieniają się z wiekiem

To najczęstsze nieporozumienie. W internecie krążą tabele, w których norma cholesterolu rośnie z każdą dekadą, na przykład 200 mg/dl po dwudziestce, 220 po trzydziestce, a 240 po czterdziestce. Te zestawienia wywodzą się ze starych, amerykańskich opracowań i dziś uznaje się je za mylące, bo sugerują coś odwrotnego do prawdy. Wartość pożądana cholesterolu całkowitego, poniżej 190 mg/dl, nie zależy od tego, czy masz 30 czy 65 lat.

Wiek wpływa na coś innego. Jest jednym z najsilniejszych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego i wchodzi do skal takich jak SCORE2, którymi lekarze oceniają całkowite ryzyko zawału i udaru. Im starsza osoba, tym to ryzyko przy tym samym poziomie cholesterolu jest wyższe. W praktyce oznacza to, że u pacjenta po sześćdziesiątce docelowy poziom LDL jest zwykle niższy niż u zdrowej trzydziestolatki, a nie wyższy. Dlatego zamiast szukać osobnej normy dla swojego rocznika, warto ocenić wynik razem z pozostałymi czynnikami ryzyka.

Cholesterol a płeć, różnice u kobiet i mężczyzn

Najwyraźniejsza różnica między płciami dotyczy dobrego cholesterolu HDL. U mężczyzn za wartość prawidłową uznaje się powyżej 40 mg/dl (1,0 mmol/l), a u kobiet powyżej 45 mg/dl (1,2 mmol/l), bo kobiety zwykle mają go naturalnie więcej. Dla cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów wartości pożądane są u obu płci zbliżone.

Znaczenie ma za to okres życia kobiety. Estrogeny korzystnie wpływają na profil lipidowy, dlatego przed menopauzą kobiety mają statystycznie niższy LDL i wyższy HDL niż rówieśnicy mężczyźni. Po menopauzie ten efekt zanika: cholesterol całkowity i LDL zwykle rosną, a HDL może się obniżyć. To jedna z przyczyn, dla których ryzyko sercowo-naczyniowe u kobiet wyraźnie przyspiesza po pięćdziesiątym roku życia i po tym czasie warto kontrolować lipidogram częściej. W ciąży wartości cholesterolu fizjologicznie rosną i nie interpretuje się ich według zwykłych norm, a statyny są wtedy przeciwwskazane, o czym piszemy w tekście statyny w ciąży.

Normy cholesterolu u dzieci i młodzieży

To jedyna grupa, w której wiek rzeczywiście zmienia zakresy referencyjne, i to w stronę niższych wartości niż u dorosłych. U dzieci i młodzieży stosuje się osobne progi, a badanie lipidów zleca się między innymi przy obciążeniu rodzinnym, na przykład gdy w rodzinie występuje hipercholesterolemia rodzinna lub wczesne zawały.

Wynik u dziecka zawsze interpretuje lekarz, bo pojedyncza podwyższona wartość może być przejściowa i wymaga potwierdzenia oraz oceny całego kontekstu rodzinnego.

Podwyższony cholesterol, kiedy wchodzą statyny

Sam podwyższony wynik nie jest chorobą, lecz czynnikiem ryzyka, dlatego postępowanie zależy od tego, jak bardzo wartość przekracza cel i u kogo. Przy niższym ryzyku pierwszym krokiem jest zmiana stylu życia: ograniczenie tłuszczów nasyconych, redukcja masy ciała, regularny ruch i rzucenie palenia. O konkretach piszemy w tekście jak obniżyć cholesterol, a odczytywanie całego badania omawiamy w artykule jak czytać lipidogram.

Jeśli po kilku miesiącach LDL nadal jest za wysoki albo ryzyko jest wysokie od początku, lekarz rozważa leczenie farmakologiczne. Podstawą są statyny, takie jak atorwastatyna, rosuwastatyna czy simwastatyna, które hamują wytwarzanie cholesterolu w wątrobie i skutecznie obniżają LDL. Wszystkie statyny mają kategorię Rp, czyli są wydawane wyłącznie na receptę, i nie ma ich legalnych odpowiedników bez recepty. Leczenie zwykle jest przewlekłe, bo po odstawieniu cholesterol wraca do wcześniejszych wartości. Więcej o samych frakcjach znajdziesz na stronach cholesterol i cholesterol całkowity.

Najczęstsze pytania