Cholesterol LDL - czym jest zły cholesterol i jak go obniżyć

Czym jest cholesterol LDL

Sam cholesterol nie jest trucizną. To tłuszczowa substancja potrzebna do budowy błon komórkowych, produkcji hormonów i witaminy D. Problem w tym, że cholesterol nie rozpuszcza się we krwi, więc krąży spakowany w białkowe pojazdy, czyli lipoproteiny. LDL, lipoproteina o niskiej gęstości, rozwozi cholesterol z wątroby do tkanek całego ciała. Kiedy tego cholesterolu jest za dużo, jego nadmiar zaczyna przenikać w ściany tętnic. To dlatego to nie sam cholesterol, lecz LDL jest miarą, na którą patrzą lekarze, gdy oceniają ryzyko sercowe.

Dlaczego LDL to zły cholesterol, a HDL dobry

Nazwy zły i dobry cholesterol są uproszczeniem, ale dobrze oddają kierunek działania obu frakcji. LDL niesie cholesterol do tkanek i przy nadmiarze zostawia go w ścianach naczyń. Cholesterol HDL, lipoproteina o wysokiej gęstości, działa odwrotnie, zbiera nadmiar cholesterolu z tkanek i odprowadza go z powrotem do wątroby, gdzie zostaje zutylizowany. Dlatego wysoki LDL zwiększa ryzyko miażdżycy, a wyższy HDL zwykle je obniża. W lipidogramie liczą się obie liczby, a najważniejszym celem leczenia pozostaje obniżenie LDL. Więcej o dobrej frakcji przeczytasz we wpisie o cholesterolu HDL.

Dlaczego wysoki LDL jest niebezpieczny

Podwyższony cholesterol LDL nie boli i nie daje żadnych objawów, co jest jego najbardziej zdradliwą cechą. Przez lata nadmiar cholesterolu wnika w ściany tętnic i tworzy blaszki miażdżycowe, które zwężają światło naczyń. Gdy taka blaszka pęka, na jej powierzchni powstaje skrzeplina, która może całkowicie zamknąć tętnicę. Jeśli dzieje się to w naczyniach serca, dochodzi do zawału, jeśli w mózgu, do udaru. Im dłużej LDL utrzymuje się na wysokim poziomie i im wyższy jest jego poziom, tym szybciej narastają blaszki. Dlatego lekarze nie patrzą na cholesterol jak na pojedynczy wynik, lecz jako element całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Co podnosi cholesterol LDL

Poziom LDL zależy zarówno od tego, co jesz, jak i od czynników, na które nie masz wpływu. Warto znać jedne i drugie, bo od tego zależy, ile da się osiągnąć samym stylem życia.

• Tłuszcze nasycone i tłuszcze trans - najmocniejszy czynnik dietetyczny. To tłuste mięso, wędliny, masło, smalec, tłusty nabiał, wyroby cukiernicze i dania smażone.
• Geny - w hipercholesterolemii rodzinnej LDL jest wysoki od młodości, niezależnie od diety. To choroba, która wymaga leczenia.
• Nadwaga i brak ruchu - pogarszają cały profil lipidowy, podnoszą też trójglicerydy.
• Palenie - obniża dobry HDL i uszkadza ściany tętnic, przez co miażdżyca postępuje szybciej.
• Niektóre choroby i leki - niedoczynność tarczycy, cukrzyca, choroby nerek czy część leków mogą podnosić LDL.

Sam cholesterol z pokarmu, na przykład z jaj, ma mniejszy wpływ na poziom we krwi niż tłuszcze nasycone, dlatego to na nich skupia się dieta obniżająca LDL.

Jak sprawdzić poziom LDL

Cholesterol LDL oznacza się w badaniu z krwi zwanym lipidogramem. Poza LDL pokazuje ono cholesterol całkowity, HDL i trójglicerydy. Krew pobiera się rano, a nowsze zalecenia dopuszczają badanie bez wcześniejszego bycia na czczo, choć część laboratoriów wciąż prosi o post. Sam wynik LDL nic nie znaczy w oderwaniu od reszty, bo docelowy poziom zależy od Twojego ryzyka sercowo-naczyniowego. Osoba po zawale ma znacznie niższy cel niż zdrowy 40-latek bez obciążeń. Jak czytać całe badanie, tłumaczymy we wpisie jak czytać lipidogram, a dokładne wartości i grupy ryzyka znajdziesz w tekście o normach LDL.

Jak obniżyć cholesterol LDL

Leczenie zwykle zaczyna się od zmiany stylu życia, bo to fundament, który działa niezależnie od tego, czy dołączy lek. Najważniejsze kroki są proste, choć wymagają konsekwencji.

• Ogranicz tłuszcze nasycone i trans, zamień je na oliwę, olej rzepakowy i orzechy.
• Jedz więcej błonnika rozpuszczalnego: owies, jęczmień, warzywa strączkowe, warzywa i owoce. Błonnik wiąże cholesterol w jelicie.
• Wprowadź regularny ruch, około 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo.
• Zredukuj nadwagę, nawet utrata 5-10 procent masy ciała poprawia profil lipidowy.
• Rzuć palenie i ogranicz alkohol.

Sama dieta i aktywność obniżają LDL zwykle o kilka do kilkunastu procent. To mniej niż daje lek, ale efekt jest realny. Jeśli to nie wystarcza albo ryzyko jest wysokie od początku, lekarz dokłada statynę, która blokuje produkcję cholesterolu w wątrobie i obniża LDL o 30-50 procent, a w wysokiej dawce nawet o ponad połowę. Najczęściej stosuje się atorwastatynę lub rosuwastatynę, rzadziej simwastatynę, a wybór i dawkę zawsze ustala lekarz. Praktyczne szczegóły diety i leków rozwijamy we wpisie jak obniżyć cholesterol.

Kiedy do lekarza

Do lekarza warto się zgłosić, gdy lipidogram wykaże podwyższony LDL, gdy masz w rodzinie wczesne zawały lub udary, albo gdy chorujesz na cukrzycę, nadciśnienie czy przebyłeś incydent sercowy. Tylko lekarz oceni Twoje całkowite ryzyko, wyznaczy cel dla LDL i zdecyduje, czy wystarczy zmiana stylu życia, czy potrzebna jest statyna. Nie odstawiaj też statyny na własną rękę po dobrym wyniku, bo cholesterol wraca, gdy przestajesz brać lek. Jeśli leczenie już się toczy, e-receptę na kontynuację można uzyskać online, bez wizyty w przychodni.

Najczęstsze pytania