Cholesterol HDL - normy i jak podnieść dobry cholesterol

Czym jest cholesterol HDL i dlaczego nazywamy go dobrym

HDL to lipoproteina o dużej gęstości (z angielskiego high-density lipoprotein). Jej rola jest niejako przeciwna do LDL: podczas gdy zły cholesterol LDL transportuje cholesterol z wątroby do tkanek, gdzie jego nadmiar odkłada się w ścianach tętnic, HDL działa jak sprzątacz. Zbiera nadmiarowy cholesterol z komórek i z blaszek miażdżycowych i odprowadza go z powrotem do wątroby, gdzie zostaje przetworzony i usunięty. Ten proces nazywa się zwrotnym transportem cholesterolu i to dzięki niemu HDL zyskał potoczną nazwę dobrego cholesterolu. Wysoki poziom HDL wiąże się statystycznie z niższym ryzykiem zawału serca i udaru, dlatego na lipidogramie interpretuje się go inaczej niż pozostałe frakcje. Więcej o odczytywaniu całego badania piszemy w tekście jak czytać lipidogram.

Normy HDL, czyli jakie wartości są pożądane

W przypadku HDL nie ma górnego limitu, którego nie należy przekraczać, tak jak przy LDL. Podaje się natomiast dolne wartości, poniżej których poziom uznaje się za niski i niekorzystny. Progi różnią się dla kobiet i mężczyzn, bo kobiety fizjologicznie mają wyższy HDL, między innymi za sprawą estrogenów.

Część laboratoriów przyjmuje dla kobiet nieco wyższy próg, około 50 mg/dl. Jeśli wynik masz podany w mmol/l, przelicz go na mg/dl mnożąc przez około 38,7, na przykład 1,0 mmol/l to około 40 mg/dl, a 1,5 mmol/l to około 58 mg/dl.

Niski HDL, co oznacza i z czym się wiąże

Niski HDL sam w sobie nie jest chorobą, jest markerem ryzyka. Wskazuje, że mechanizm oczyszczania tętnic z nadmiaru cholesterolu działa słabiej, co przy jednocześnie wysokim LDL dodatkowo zwiększa zagrożenie miażdżycą. Niski HDL rzadko występuje w izolacji. Najczęściej towarzyszy mu cały zespół nieprawidłowości metabolicznych: podwyższone trójglicerydy, nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, insulinooporność i podwyższone ciśnienie. Taki obraz określa się jako zespół metaboliczny. Do obniżenia HDL przyczyniają się także palenie tytoniu, mała aktywność fizyczna, dieta bogata w cukry proste i tłuszcze trans oraz niektóre leki. Dlatego lekarz, widząc niski HDL, nie patrzy na tę jedną liczbę, tylko szuka jej przyczyny w szerszym kontekście zdrowia metabolicznego.

Jak podnieść niski HDL

To pytanie zadaje sobie wiele osób po otrzymaniu wyniku i jest tu dobra wiadomość: na HDL realnie wpływa styl życia, często bardziej niż na inne frakcje lipidowe. Poniżej działania o potwierdzonej skuteczności.

• Regularny wysiłek tlenowy. Szybki marsz, bieganie, jazda na rowerze czy pływanie kilka razy w tygodniu to najskuteczniejszy sposób na podniesienie HDL. Efekt zależy od regularności i objętości ruchu, a nie od pojedynczych intensywnych treningów.
• Rzucenie palenia. Palenie obniża HDL, a jego zaprzestanie w ciągu kilku tygodni do miesięcy zwykle podnosi wartość. To jednocześnie jedno z najważniejszych działań dla całego układu krążenia.
• Redukcja nadmiaru masy ciała. Zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha poprawia cały profil lipidowy, w tym HDL.
• Zdrowe tłuszcze zamiast trans. Oliwa z oliwek, orzechy, awokado i tłuste ryby morskie sprzyjają wyższemu HDL, podczas gdy tłuszcze trans z żywności przetworzonej działają odwrotnie. Warto też ograniczyć cukry proste, które podnoszą trójglicerydy i obniżają HDL.

Konkretne zalecenia dietetyczne i to, o ile realnie da się poprawić wyniki, opisujemy w tekście jak obniżyć cholesterol. Warto pamiętać o jednym: alkohol w niewielkich ilościach bywa kojarzony z wyższym HDL, ale nie jest to metoda, którą jakikolwiek lekarz zaleci, bo ryzyko związane z piciem przewyższa tę korzyść.

Czy zbyt wysoki HDL jest zdrowy

Przez lata obowiązywało proste założenie, że im wyższy HDL, tym lepiej. Nowsze dane pokazują, że zależność nie jest liniowa bez końca. Bardzo wysokie wartości, powyżej około 90 mg/dl (2,3 mmol/l), w części badań nie przynoszą już dodatkowej korzyści, a niekiedy wiążą się z nieco wyższym ryzykiem. Dlatego HDL najlepiej mieścić w zakresie pożądanym, a jego wyniku nie traktować jak liczby, którą trzeba maksymalizować za wszelką cenę. Ostateczne znaczenie konkretnej wartości ocenia lekarz, patrząc na cały lipidogram razem z LDL i trójglicerydami.

HDL a leki i statyny

Tu pojawia się częste nieporozumienie. Skoro niski HDL zwiększa ryzyko, wydaje się logiczne, że powinno istnieć leczenie podnoszące HDL. W praktyce jednak leki nastawione wyłącznie na wzrost HDL, badane w dużych próbach klinicznych, nie zmniejszały liczby zawałów i udarów. Z tego powodu współczesne wytyczne nie stawiają HDL jako celu leczenia farmakologicznego. Podstawą terapii cholesterolu pozostaje obniżanie LDL, o którego docelowych wartościach piszemy w tekście cholesterol LDL - normy. Statyny takie jak atorwastatyna, rosuwastatyna czy simwastatyna działają głównie na LDL i przy okazji mogą nieznacznie podnieść HDL, ale to spadek LDL odpowiada za zmniejszenie ryzyka. Wszystkie statyny mają kategorię Rp i są wydawane wyłącznie na receptę. Niski HDL sam w sobie nie jest więc wskazaniem do statyny, ale często pojawia się w profilu pacjenta, u którego statyna jest potrzebna z powodu wysokiego LDL i całkowitego ryzyka.

Najczęstsze pytania