Statyny - co to jest, rodzaje i jak działają

Czym są statyny i jak działają

Statyny to grupa leków określana fachowo jako inhibitory reduktazy HMG-CoA. Nazwa opisuje mechanizm ich działania: blokują enzym, którego wątroba używa na jednym z pierwszych etapów produkcji cholesterolu. Gdy jego wytwarzanie w wątrobie spada, komórki wątroby zwiększają wychwyt cholesterolu LDL z krwi, aby uzupełnić braki. W efekcie stężenie LDL, czyli złego cholesterolu, we krwi się obniża, a razem z nim zmniejszają się trójglicerydy. HDL, dobry cholesterol, nieznacznie rośnie.

Działanie statyn nie kończy się na samej liczbie na wyniku. Leki te stabilizują blaszki miażdżycowe w ścianach tętnic i zmniejszają stan zapalny w naczyniach, przez co blaszka rzadziej pęka i rzadziej dochodzi do zakrzepu. To właśnie dlatego statyny obniżają ryzyko zawału serca i udaru mózgu, a nie tylko poprawiają lipidogram. Efekt widać po kilku tygodniach, a pełną ocenę skuteczności robi się zwykle po 4 do 12 tygodni kontrolnym badaniem krwi.

Rodzaje statyn

Statyny to nie jeden lek, tylko cała rodzina substancji o podobnym mechanizmie, ale różnej sile i profilu. W polskich aptekach dostępnych jest kilka z nich. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze rodzaje statyn, ich zakres dawek i praktyczne różnice.

Najczęściej wybieranymi lekami są atorwastatyna i rosuwastatyna, bo skutecznie obniżają LDL i można je przyjmować o dowolnej porze dnia. Simwastatyna to klasyczna, dobrze poznana statyna, ale wchodzi w więcej interakcji. Prawastatyna bywa dobrym wyborem przy złej tolerancji innych statyn. Konkretny lek dobiera lekarz.

Siła działania - intensywność statyn

Statyny dzieli się też według tego, jak mocno obniżają LDL. Ten podział pomaga lekarzowi dopasować leczenie do celu terapeutycznego, czyli do tego, o ile trzeba obniżyć cholesterol.

• Wysoka intensywność, spadek LDL o co najmniej połowę: atorwastatyna 40-80 mg oraz rosuwastatyna 20-40 mg.
• Umiarkowana intensywność, spadek LDL o mniej więcej jedną trzecią do połowy: atorwastatyna 10-20 mg, rosuwastatyna 5-10 mg, simwastatyna 20-40 mg.
• Niska intensywność, spadek LDL poniżej jednej trzeciej: simwastatyna 10 mg, prawastatyna w niższych dawkach.

Na co stosuje się statyny

Głównym powodem, dla którego przepisuje się statyny, jest podwyższony cholesterol, gdy dieta i zmiana stylu życia nie wystarczają do jego kontroli. Poza tym statyny stosuje się w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych, a nie tylko po to, by poprawić wynik badania.

• Podwyższony cholesterol LDL, którego nie udało się obniżyć samą dietą i ruchem.
• Profilaktyka wtórna u osób po zawale serca lub udarze mózgu, u których ryzyko kolejnego zdarzenia jest wysokie.
• Profilaktyka pierwotna u osób z wysokim ryzykiem, na przykład z cukrzycą, rozpoznaną miażdżycą czy przewlekłą chorobą nerek.
• Hipercholesterolemia rodzinna, czyli genetycznie uwarunkowany, bardzo wysoki cholesterol.

Cel leczenia, czyli docelowy poziom LDL, nie jest jeden dla wszystkich. Wyznacza go lekarz na podstawie całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, a im wyższe ryzyko, tym niższy powinien być cholesterol.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

Statyny należą do dobrze przebadanych i ogólnie bezpiecznych leków, a większość osób przyjmuje je bez problemów. Działania niepożądane najczęściej dotyczą mięśni.

• Często: bóle mięśni i stawów, dolegliwości trawienne, bóle głowy.
• Niezbyt często: nudności, biegunka lub zaparcia, bezsenność, podwyższone próby wątrobowe.
• Rzadko, ale poważnie: uszkodzenie mięśni (miopatia), a bardzo rzadko rozpad mięśni (rabdomioliza). Silny, nieustępujący ból mięśni z osłabieniem lub ciemnym moczem wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
• Niewielki wzrost ryzyka cukrzycy typu 2, szczególnie u osób już do niej predysponowanych. Korzyść z ochrony serca zwykle przewyższa to ryzyko.

Więcej o radzeniu sobie z dolegliwościami piszemy w tekstach o statynach a bólach mięśni, wpływie statyn na wątrobę i statynach a cukrzycy. Lekarz w trakcie leczenia kontroluje próby wątrobowe i, gdy trzeba, mięśniowe.

Przeciwwskazania i interakcje

Statyn nie stosuje się u każdego. Bezwzględne przeciwwskazania to czynna choroba wątroby lub utrzymujące się podwyższenie prób wątrobowych, ciąża i karmienie piersią oraz uczulenie na daną statynę. Ostrożności wymagają choroby mięśni w wywiadzie, niedoczynność tarczycy, poważne choroby nerek i nadużywanie alkoholu.

Statyny wchodzą w interakcje z niektórymi antybiotykami, lekami przeciwgrzybiczymi, lekami na serce i fibratami, a także z sokiem grejpfrutowym, który podnosi ich stężenie, zwłaszcza w przypadku simwastatyny. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia trzeba poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach, bo może to wpłynąć na wybór statyny i jej dawki.

Kiedy i jak przyjmować statyny

Statyny przyjmuje się doustnie, raz dziennie, przez cały czas leczenia. Pora zależy od leku. Atorwastatynę i rosuwastatynę można brać o dowolnej porze dnia, bo długo utrzymują się w organizmie. Simwastatynę, prawastatynę i fluwastatynę zaleca się przyjmować wieczorem, ponieważ działają krócej, a wątroba produkuje najwięcej cholesterolu w nocy. Najważniejsze jest przyjmowanie leku codziennie o stałej porze, o czym więcej piszemy w tekście statyny rano czy wieczorem.

Leczenie statyną jest przewlekłe. Po odstawieniu leku cholesterol zwykle wraca do wcześniejszych wartości, dlatego statyny bierze się długo, często do końca życia. Nie należy zaczynać ani odstawiać statyny na własną rękę, bo o rozpoczęciu, zmianie i przerwaniu leczenia decyduje lekarz.

Jak uzyskać receptę na statyny online

Jeśli leczysz się już statyną i potrzebujesz kontynuacji, e-receptę można uzyskać zdalnie po ocenie lekarza. Recepty nie wystawiamy w ciemno, a decyzję zawsze podejmuje lekarz z prawem wykonywania zawodu.

• Wypełniasz formularz medyczny o stanie zdrowia, wynikach lipidogramu i lekach
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Kod dostajesz na e-mail, a jeśli lekarz odmówi z przyczyn medycznych, otrzymujesz zwrot opłaty

Najczęstsze pytania