Cholesterol nie-HDL - co to jest, jak liczyć i jaka jest norma

Czym jest cholesterol nie-HDL

Nazwa mówi wszystko: to cholesterol, który nie znajduje się we frakcji HDL. HDL uznaje się za dobry cholesterol, bo zabiera nadmiar cholesterolu z tkanek i odprowadza go do wątroby. Cała reszta - cholesterol w cząstkach LDL, VLDL, IDL oraz w tak zwanych cząstkach resztkowych powstających z rozpadu lipoprotein bogatych w trójglicerydy - to lipoproteiny, które odkładają się w ścianach tętnic i napędzają miażdżycę. Cholesterol nie-HDL sumuje je wszystkie w jednej liczbie. To dlatego coraz częściej traktuje się go jako wygodny, całościowy wskaźnik cholesterolu odpowiedzialnego za ryzyko zawału i udaru. Jeśli dopiero uczysz się odczytywać wyniki, pomocny będzie tekst jak czytać lipidogram.

Jak obliczyć cholesterol nie-HDL

Obliczenie jest banalnie proste i nie wymaga żadnego dodatkowego badania. Wystarczą dwie wartości, które i tak masz na zwykłym lipidogramie:

Przykład: jeśli cholesterol całkowity wynosi 220 mg/dl, a HDL 55 mg/dl, to nie-HDL to 165 mg/dl. W jednostkach molowych, przy cholesterolu całkowitym 5,7 mmol/l i HDL 1,4 mmol/l, nie-HDL wynosi 4,3 mmol/l. Ważna zaleta tego wyliczenia polega na tym, że obie potrzebne wartości są stabilne po posiłku, więc nie-HDL można wiarygodnie policzyć także z próbki pobranej nie na czczo. Klasycznie wyliczany LDL potrafi być w takiej sytuacji niedokładny, bo jego wzór zakłada określony udział trójglicerydów, który po jedzeniu się zmienia.

Norma cholesterolu nie-HDL według grup ryzyka

Podobnie jak przy LDL, nie istnieje jedna norma nie-HDL dla każdego. Docelowa wartość zależy od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, a im wyższe ryzyko, tym niżej powinien być cholesterol nie-HDL. Wygodna reguła praktyczna: cel nie-HDL jest zwykle o około 30 mg/dl (0,8 mmol/l) wyższy od odpowiadającego mu celu LDL dla tej samej grupy ryzyka.

U osób niskiego ryzyka za wartość pożądaną przyjmuje się orientacyjnie nie-HDL poniżej 145 mg/dl (3,8 mmol/l). Grupę ryzyka i ostateczny cel wyznacza lekarz na podstawie wieku, ciśnienia, palenia, cukrzycy i przebytych chorób, a nie samej liczby z wyniku. Więcej o tym, jak przypisuje się ryzyko, znajdziesz w tekście cholesterol LDL - normy.

Dlaczego nie-HDL bywa ważniejszy niż LDL

Przez lata głównym celem leczenia było LDL i nadal pozostaje ono podstawą. Cholesterol nie-HDL dokłada jednak istotną informację, bo obejmuje nie tylko LDL, ale też cholesterol zawarty w cząstkach bogatych w trójglicerydy i w ich resztkach. Te cząstki także sprzyjają miażdżycy, a przy klasycznym pomiarze LDL zwyczajnie umykają. Największą przewagę nie-HDL widać w trzech sytuacjach:

• Podwyższone trójglicerydy. Gdy trójglicerydy są wysokie, wyliczany LDL bywa zaniżony i sugeruje lepszy wynik, niż jest w rzeczywistości. Nie-HDL nie ma tego ograniczenia, bo powstaje z prostego odejmowania.
• Cukrzyca i zespół metaboliczny. Typowy dla nich profil, czyli wysokie trójglicerydy i niski HDL, to właśnie warunki, w których nie-HDL najlepiej oddaje realne ryzyko.
• Ocena resztkowego ryzyka. U osób, które osiągnęły cel LDL na statynie, wciąż podwyższony nie-HDL może wskazywać na ryzyko wymagające dalszej uwagi.

Nie-HDL nie zastępuje więc LDL, tylko je uzupełnia. W wielu wytycznych jest wymieniany jako ważny, dodatkowy cel leczenia obok LDL.

Co oznacza podwyższony nie-HDL i co dalej

Podwyższony cholesterol nie-HDL sam w sobie nie jest chorobą, jest sygnałem, że pula cholesterolu sprzyjającego miażdżycy jest wyższa od Twojego celu. Pojedynczy wynik warto potwierdzić w kolejnym badaniu i zawsze interpretować go razem z całym profilem ryzyka. Przy niższym ryzyku pierwszym krokiem jest zmiana stylu życia: ograniczenie tłuszczów nasyconych i cukrów prostych, redukcja masy ciała, regularny ruch i rzucenie palenia. Konkretne działania opisujemy w tekście jak obniżyć cholesterol. Jeśli mimo tego nie-HDL utrzymuje się powyżej celu albo ryzyko jest wysokie od początku, lekarz rozważa leczenie farmakologiczne. Podstawą są statyny, takie jak atorwastatyna czy rosuwastatyna, które obniżają zarówno LDL, jak i nie-HDL. Przy dominujących trójglicerydach lekarz może rozważyć dodatkowe leczenie. Wszystkie statyny mają kategorię Rp i wydawane są wyłącznie na receptę, a leczenie jest przewlekłe, bo po odstawieniu cholesterol zwykle wraca do wcześniejszych wartości.

Najczęstsze pytania